Þjóðlagahátíðin 2008

Fjallatónlist og dansar

Balkönsk og austurlensk fjallatónlist

Hilmar Örn Agnarsson, Hanan EL-Shemouty og Steingrímur Guðmundsson

Egypska tónlistarkonan Hanan EL-Shemouty er kunn fyrir námskeið sín um austurlenska tónlist víða um heim. Hún hefur einnig sérhæft sig í balkönskum dönsum. Hún er búsett í Berlín og sækir Ísland nú öðru sinni heim. Hún leikur á qanoun en er auk þess tónlistarkennari, tónfræðingur, tónskáld, útsetjari og sérlegur fræðimaður á sviði arabískrar tónlistar. Hún kemur ásamt Hilmari Erni Agnarssyni organista og Steingrími Guðmundssyni slagverksleikara en þau hafa unnið saman við tónlist í Berlín undanfarið misseri. Á Þjóðlagahátíð mun hún halda Austrænt trommunámskeið: Hrynjandi, öndun, hreyfing og kraftur eru tengd nánum böndum. Þannig verða hugur og hönd að vinna saman þegar leikið er á trommu. Trommuleikur hefur jákvæð áhrif á hreyfingu okkar, hugsun og líkamsbeitingu (líkamsstöðu, raddbeitingu, öndun og fleira). Áður óbeisluð orak losnar úr læðingi og flæðir um líkamann. Trommuleikur stuðlar að bættri einbeitingu og eykur innra jafnvægi. Höfuðáherslan er lögð á að menn skemmti sér við að leika saman. Nemendur á námskeiðinu læra slagtækni, líkamsbeiting og hrynmynstur. Eftir því sem hver og einn nær sér á strik, fara

Íslensk þjóðlög

     Ragnheiður Gröndal er einn kunnasti
    tónlistarmaður Íslendinga af yngri
    kynslóðinni. Geisladiskur hennar, Íslensk
    þjóðlög, sem kom árið 2006, þótti sæta
    tíðindum. Með henni á tónleikunum leika
    Guðmundur Pétursson gítarleikari og
    Matthías Hemstock slagverksmaður, báðir
þaulreyndir tónlistarmenn.

menn að leika hver fyrir annan svo úr verður nýr og skemmtilegur samskiptamáti. Engrar fyrirframkunnáttu í nótnalestri eða trommuslætti er krafist. Leikið verður a austræn hljóðfæri á borð við darabuka, daff og rigg. Nemendur geta komið með hljóðfæri með sér.

Nú skal seggjum segja

    Michael Jón Clarke er söngvari alinn
    upp á Englandi en hefur starfað
    áratugum saman á Akureyri. Hann er
    einnig tónskáld og fiðlukennari.
    Michael flytur á Þjóðlagahátíðinni eigin
    útsetningar á íslenskum þjóðlögum,
    nokkrar þeirra í fyrsta skipti. Með
    honum leikur Þórarinn Stefánsson
    píanóleikari á Akureyri. Hann nam
    píanóleik í Þýskalandi og hefur verið
    virkur í tónlistarlífi hér á landi.

Jóðl, Raddspuni og Bergmál – Frá ölpum til fjarða

    Sibyl Urbancic ólst upp á Íslandi, en býr í Vínarborg, þar sem hún
    hefur starfað sem orgel- og sembal-leikari og kórstjóri og kennt við
    Tónlistarháskólann í Vínaborg. Auk þess kennir hún Feldenkrais-
    aðferðina sem er ákveðin aðferð við líkamsbeitingu. Nýlega stofnaði
    hún í Vínaborg kórskólann NANO fyrir börn frá 3ja ára aldri. Hún
    heimsækir Ísland reglulega og heldur hér námskeið. Á Þjóðhátíðinni
    mun hún kynna jóðl-þjóðlög frá ýmsum svæðum Alpafjallanna, bæði
    frá Austurríki, Bayern og Sviss,og þátttakendum gefið tækifæri til að
    spreyta sig á nokkrum ﬂeirra. Jóðl-lög þróuðust út frá köllum milli
    fjallshlíða með hjálp bergmáls á ákveðnum tónaröðum, sem höfðu
    vissa þýðingu, svo að fjallabúar gátu gert sig skiljanlega fyrr á
    farsímalausum öldum.Sibyl mun einnig halda námskeiðið Raddspuni.

Á
    námskeiðinu leiðbeinir Sibyl
    þátttakendum við að nota
    hugmyndaflug sitt til að skapa
    tónverk í sameiningu með þeim
    hljóðum, sem framleiða má með
    munninum einum saman.
    Raddspuni fylgir okkur allt okkar
    líf. Fyrstu og síðustu hljóðin, sem
    við gefum frá okkur, öll samskipti
    í orðum, öll heyranleg tjáning,
    allt utan þess, sem við lesum eða
    höfum upp eftir öðrum má telja til
    hans, raddspunans. Félagar í spunahópnum v o c e s s p o n t a n e
    frá Vínarborg taka þátt, öðrum þátttakendum til stuðnings.

Spunahópurinn Voces Spontane frá Austurríki er skipaður Johann Leutgebsöngvara,Karin Schneider-Riessnersöngkonu ogKatharinu Lugmayrblokkflautuleikara. Stofnandi, listrænn stjórnandi og þjálfari hópsins er Sibyl Urbancic. Spunahópurinn voces spontane hefur starfað frá 1994, og er líklega eini sönghópurinn, sem fæst eingöngu við spuna. voces spontane flétta látbragðsleik og hreyfingum saman við

tónlistina.Hópurinn hefur tvívegis
komið fram á Íslandi áður, á Kirkjulistarhátíð í Hallgrímskirkju í Reykjavík 1997, þá með Manuelu Wiesler flautuleikara, og á Myrkum Músíkdögum í Borgarleikhúsinu 2003.Johann Leutgeb er þekktur sem einsöngvari í nútímaóperum. Hann kennir öndun og líkamsbeytingu við Tónlistarháskólann í Vínarborg. Karin Schneider-Riessne er söngkona og tónlistarkennari. Katharina Lugmayr, blokkflautuleikari, kennir blokkflautuleik og kammermúsík við Tónlistarháskólann í Vínarborg. Hún er stofnmeðlimur hópsins MIKADO, sem flytur aðallega tónlist frá endurreisnartímanum.

Rímnakveðskapur

Steindór Andersen, formaður Kvæðamannafélagsins Iðunnar, er kunnasti kvæðamaður okkar Íslendinga nú um stundir og hefur lagt fram drjúgan skerf til varðveislu kvæðalaganna. Hann mun kynna kvæðalagasjóð Kvæðamannafélagsins Iðunnar. Notast verður við bókina Silfurplötur Iðunnar, en þar getur að heyra 200 lög sem tekin voru upp á árunum 1935-36 en komu út haustið 2004 á nótum ásamt upptökum og ítarlegum skýringum.

Komið af fjöllum

Hundur í óskilum nefnist tvíeyki þeirra Hjörleifs Hjartarsonar, gítar og söngur, og Eiríks Stephensen, bassi og söngur.
Á tónleikum sínum á þjóðlagahátíð munu þeir henda gaman að þjóðlögum Íslendinga.

Norska fiðlunornin

   Susanne Lundeng er búsett í Bodö í
   Norður-Noregi. Hún er landsfræg fyrir
   tónleika sína, einkum þegar hún spinnur
   eigin lög á fiðlu í þjóðlegum stíl. Best er
   að lýsa henni sem „fiðlunorn“ því hún
   hefur ótrúlegt vald á hlóðfærinu og
   heldur áheyrendum sínum hugföngnum
   meðan á leik hennar stendur. Með
   Susanne í för verður maður hennar, eitt
   þekktasta tónskáld Norðmanna, Rolf
   Wallin, og mun hann taka þátt í
   tónleikum hennar og umræðum um
   nýsköpun í þjóðlagatónlist.

Barnatónleikarnir Jón bóndi
Steinaspil og strengja

Herdís Jónsdóttir víóluleikari og
Steef van Oosterhout
slagverksleikari mynda Dúó Stemmu.
Þau eru bæði fastráðnir
hljóðfæraleikarar við
Sinfóníuhljómsveit Íslands en hafa
einnig tekið íslensk þjóðlög upp á sína
arma og leika þau í útsetningum eftir
sig sjálf. Á Þjóðlagahátíðinni munu þau
m.a. frumflytja útsetningar Snorra
Sigfús Birgissonar tónskálds á
íslenskum þjóðlögum.

Þjóðdansar frá Appalaichanfjöllum

   Phil Jamison er þekktur í Ameríku sem
   „kallari“ (e. dance caller), tónlistarmaður
   og „flatfótar dansari“ (e. flatfoot dancer).
   Hann hefur stjórnað dansi í þrjátíu ár
   sem kallari, dansað sjálfur og kennt bæði
   lög og dansa frá Appalaichan-fjöllum á
   tónlistarhátíðum og danshátíðum
   innanlands og utan. Hann hefur einnig
   dansað í kvikmyndum. Elizabeth Gaver
   leikur á fiðlu og Hans-Hinrich Thedens
   á fiðlu, banjó og gítar. Þau eru bæði
   afburða tónlistar- menn á sínu sviði. Phil
   mun kenna svokallaðan flatfótardans
   eða flatfoot dance frá Appalaichan-
   fjöllum í Bandaríkjunum. Hann er frjáls
   sólódans og einkennist af hröðum og
   háværum fótaskellum; fætur eru þétt
   við gólf og skellirnir eru oft tvöfalt
   hraðari en hljómfall tónlistarinnar.
   Fæturnir virðast samvaxnir, líkaminn er
   beinn en eftirgefanlegur og hendur
   hreyfast mjúklega. Hverskonar hopp og stökk eru ekki við hæfi. Allt miðar
   að einfaldleika, spara krafta, sýna liðleika og ýtrustu taktfestu.

Íslensk glíma

Oddbjörn Magnússon mun stikla á stóru um sögu þessarar þjóðaríþróttar Íslendinga. Kennd verða nokkur brögð, svo sem sniðglíma, hælkrókur hægri hægri og legggjarbragð. Námskeiðið er ætlað 10 ára og eldri. Oddbjörn Magnússon lærði glímu á Sauðárkróki af Árna Friðrikssyni. Hann hefur bæði kennt og keppt í glímu á Íslandsmeistaramótum.

Hið alþjóðlega trúbadorasamsæri

Hið alþjóðlega trúbadorasamsæri er tónleikaröð sem Svavar Knútur Kristinsson trúbador stendur fyrir. Með honum í för eru Samantha Burke og Peter Ühlenbruch trúbadorar frá Ástralíu. Þau eru öll mjög frumlegir og skemmtilegir tónlistarmenn og hafa getið sér gott orð í heimalöndum sínum.

Á slóðum kósakka

   Syðrifjalla balalækuhljómsveitin í Stokkhólmi sérhæfir
   sig í rússneskri tónlist. Hún hefur starfað í áratugi og er
   skipuð fjölmörgum hljóðfæraleikurum sem flestir leika á
   balalækur en einnig á önnur rússnesk hljóðfæri. Hún er
   skipuð 26 hljóðfæraleikunum og söngvurum. Þetta mun
   vera í fyrsta sinn sem svo stór balalækuhljómsveit kemur
   til Íslands.

Jón Geir Jóhannsson hefur tvisvar áður haldið námskeið í stompi fyrir unglinga á Þjóðlagahátíðinni. Þar er barið á allt sem gefur hljóð frá sér, bæði rör og kubba og búin til tónlist. Hópurinn semur tónlistina í sameiningu. Námskeiðinu lýkur með stuttum tónleikum fyrir gesti hátíðarinnar.

Ullarþæfing

   Margrét Steingrímsdóttir
   heldur námskeiðið í ullarþæfingu
   sem er ætlað byrjendum og þeim
   sem eitthvað hefa komið nálægt
   ullarþæfingu. Íslenska ullin
   verður aðallega notuð en þó
   verður farið aðeins í að þæfa
   mereno á silki og annað efni eins
   og indverska bómull, organsa,
   tjull og fl. Kenndar verða ýmsar
   aðferðir, eins og klippiaðferð,
   þurrþæft með prikknál og að
   þæfa þrívíðar myndir.

Blómstursaumur á hliðartösku

   Gerla (Guðrún Erla Geirsdóttir) myndlistarkona hefur vakið athygli fyrir að
   endurvekja gamalt handbragð í hannyrðum, svo sem refilsaum og skreytingu
   klæða með roði. Hún hefur haldið sýningar og unnið til verðlauna fyrir
   hugmyndaríka hönnun, ekki síst fyrir refilsaum og nýtingu á
   fiskiroði.Gerla mun kenna blómstursaum á hliðartösku. Nemendur geta valið úr
   nokkrum forteiknuðum þjóðlegum munstrum eða teiknað sitt eigið munstur.
   Nemendur útsauma með blómstursaumnum á framhlið lítillar hliðartösku (stærð
   c.a. 17 x 25 cm). Stefnt er að því að í lok námskeiðsins hafi hver nemandi lokið
   við fullunna tösku, tilbúna til notkunar. Blómstursaumur tíðkaðist mikið á 18. og
   19. öldinni og var sú saumgerð sem mest var notuð í samfellubekki. Einnig eru á
   söfnum landsins nokkur sessuborð með þessari saumgerð. Blómstursaumsporið
   er saumað ekki ósvipað varplegg, en er þó líkara steypilykkju að sjá. Eins og
   nafnið gefur til kynna voru munstur unnin með blómstursaum flest sótt í flóru
   landsins.

Frillan spillir skollans öllu

Háskólakórinn syngur íslensk þjóðlög undir stjórn Gunnsteins Ólafssonar. Háskólakórinn var stofnaður árið 1972 og hefur frá upphafi komið fram við helstu athafnir Háskóla Íslands. Í Háskólakórnum syngja nemendur úr öllum deildum Háskólans og öðrum menntastofnunum, íslenskir sem erlendir. Allan sinn starfstíma hefur Háskólakórinn kappkostað að kynna fagra tónlist fyrir félögum sínum jafnframt því að stuðla að framgangi kórtónlistar á Íslandi með því að frumflytja ný verk eftir íslensk tónskáld. Þá hefur kórinn á tveggja ára fresti farið utan og kynnt íslenska tónlist á erlendri grund. Í vor hélt kórinn til Berlínar og þriggja borga í Póllandi, Varsjár, Krakár og Poznan. Hann kemur nú fram í fyrsta sinn á Þjóðlagahátíð á Siglufirði.

Ungfónía og Hljómsveit Benna Hemm Hemm

Benni Hemm Hemm stundaði nám við LHÍ og lauk þaðan prófi vorið 2007. Hann hefur vakið athygli fyrir tónlist sína en hún þræðir einstigið milli klassískrar tónlistar og popptónlistar. Sinfóníuhljómsveit unga fólksins pantaði hjá honum tónverk fyrir hljómsveit hans og sinfóníuhljómsveit. Verkefnið nýtur stuðnings evrópusjóðsins Evrópa unga fólksins.

Sinfóníuhljómsveit unga fólksins var stofnuð 7. nóvember 2004. Hljómsveitin er skipuð nemendum úr tónlistarskólum á höfuðborgarsvæðinu. Einleikarar með hljómsveitinni eru jafnan nemendur að ljúka framhaldsnámi erlendis eða eru nýkomnir heim frá námi. Hljómsveitin hefur tekist á við þrjú til fjögur verkefni á ári og haldið tónleika í Reykjavík, Keflavík, Selfossi, Stykkishólmi, Reykholti í Borgarfirði og á Þjóðlagahátíðinni á Siglufirði. Hljómsveitin frumflutti hér á landi óperuna Galdraskyttuna eftir Weber á Listahátíð í Þjóðleikhúsinu sumarið 2006 í samvinnu við Sumaróperu Reykjavíkur. Nýlega var henni boðið að taka þátt í alþjóðlegri listahátíð ungs fólks í Aberdeen í Skotlandi sumarið 2009. Tónleikar Ungfóníu og Benna Hemm Hemm eru styrktir af evrópusjóðnum Evrópa unga fólksins.

Gunnsteinn Ólafsson er stjórnandi Háskólakórsins og Sinfóníuhljómsveitar unga fólksins. Hann stundaði nám í tónsmíðum við Franz Liszt tónlistarakademíuna í Búdapest og síðar í hljómsveitarstjórn við Tónlistarháskólann í Freiburg í Þýskalandi. Gunnsteinn er listrænn stjórnandi Þjóðlagahátíðar á Siglufirði og stjórnar uppbyggingu Þjóðlagaseturs þar í bæ.

Efnisskrá tónleikanna:
Aaron Copland: Vor í Appalaichan-fjöllum.
Benni Hemm Hemm: Nýtt verk frumflutt.
Felix Mendelssohn: Skoska sinfónían nr. 3

Uppskeruhátíðin er sameiginlegur fagnaður allra sem tekið hafa þátt í hátíðinni, og alla gesti bæjarins. Þar munu nemendur sýna afrakstur námskeiða, íslenskir söngdansar og dansar frá Appalaichan-fjöllum dansaðir og félagar í Syðrifjalla balalækuhljómsveitinni leika fyrir dansi. Einnig mun Danshópurinn Sporið frá Borgarfirði sýna vikivaka, en danshópurinn tók nýlega upp myndband með söngdönsum fyrir Þjóðlagasetrið. Þetta er í fyrsta sinn sem slíkir dansar eru myndaðir á skipulegan hátt. Í tilefni af opnun myndbandssýningar á dansi þeirra í setrinu kemur hópurinn fram á þjóðlagahátíð og sýnir söngdansa.

Myndlistarsýning

Á vegum hafsins

Jóhanna Bogadóttir á Gránulofti og í Ráðhússalnum

Tvær sýningar verða opnaðar á verkum Jóhönnu Bogadóttur myndlistarkonu á Þjóðlagahátíðinni á Siglufirði, önnur í Galleríi Gránu á Síldarminjasafninu og hin í Ráðhússalnum. Sýnd eru málverk, teikningar og grafík um hafið og lífsbaráttuna en það hefur löngum verið mikilvægt þema í verkum Jóhönnu. Þar eru hughrifin bæði sprottin úr uppruna og uppvexti í Vestmannaeyjum og á Siglufirði. Átökin við náttúruöflin geta einnig verið myndlíking fyrir lífsbaráttu mannsins hvar sem er í heiminum. Áhrif utan úr heimi, frá suðrinu eru líka þáttur í þessari sýningu. Hluti verkanna er unninn úr skissum frá vesturströnd Afríku, frá vinnustofudvöl á ströndinni í Benin þar sem róið er til fiskjar á opnum bátum frá brimsorfinni, hafnlausri strönd. Einnig frá skoðunarferðum í byggð á staurum úti í vatni sem minna óneitanlega á staurabyggð síldarplananna. Eitthvað verður af ljósmyndum til að sýna tengslin nánar.